Dwa warianty rozstrzygnięcia w sprawie o WIBOR — co w praktyce oznacza usunięcie wskaźnika z umowy

Kredytobiorcy posiadający zobowiązania w polskich złotych systematycznie weryfikują skutki prawne ewentualnego wyeliminowania klauzul zmiennego oprocentowania ze swoich umów. Zakwestionowanie wskaźnika referencyjnego staje się przedmiotem rosnącej liczby postępowań sądowych w całym kraju. Klienci banków podnoszą argumenty dotyczące niepełnego poinformowania o ryzyku ekonomicznym oraz braku transparentności w sposobie ustalania stawek bazowych. Zgromadzone dane wskazują, że liczba pozwów w tej kategorii wzrosła w 2025 roku o ponad 80 procent rok do roku. Sądy powszechne wydają pierwsze orzeczenia określające dokładne konsekwencje stwierdzenia abuzywności mechanizmów odsetkowych. Wyroki te wyznaczają dwa podstawowe kierunki orzecznicze. Pierwszy z nich zakłada utrzymanie kontraktu przy jednoczesnym usunięciu spornego parametru. Drugi scenariusz prowadzi do całkowitego upadku stosunku prawnego. Skutki każdego z tych rozwiązań różnią się zakresem wzajemnych rozliczeń między stronami.

Skutki usunięcia wskaźnika z umowy kredytowej

Usunięcie wskaźnika referencyjnego z dokumentacji bankowej wywołuje określone konsekwencje dla harmonogramu spłat. Decyzja sądu o wykreśleniu klauzuli abuzywnej powoduje utrzymanie umowy w mocy, jednak instytucja finansowa traci prawo do naliczania odsetek opartych o ten parametr. Kredyt funkcjonuje dalej, ale jego koszty ulegają drastycznej zmianie. Oprocentowanie sprowadza się wówczas wyłącznie do stałej marży banku, która została określona w pierwotnej decyzji kredytowej. Brak zmiennego czynnika chroni kapitał przed wahaniami rynkowymi i rosnącymi stopami procentowymi.

Przeczytaj również: Jak przygotować sprawę WIBOR do złożenia w sądzie — dokumenty, chronologia i żądania

Takie orzeczenie wymusza na banku przeliczenie wszystkich dotychczasowych rat od początku trwania zobowiązania. Kredytobiorca uzyskuje roszczenie o zwrot kwot wynikających z niesłusznie pobranej części odsetkowej. Środki te często pokrywają znaczną część pozostałego do spłaty kapitału. Przyszłe płatności ulegają zauważalnemu obniżeniu, ponieważ bazują wyłącznie na niezmiennej marży. Wyroki potwierdzające ten kierunek zapadały już w sądach okręgowych. Przykładem jest orzeczenie z Olsztyna, w którym nakazano rozliczenie skutkujące zwrotem ponad 150 tysięcy złotych na rzecz powodów. Zabezpieczenia roszczeń polegające na wstrzymaniu obowiązku uiszczania rat zapadały również w sprawach rozpatrywanych w Suwałkach, Katowicach oraz Bielsku-Białej. Analiza spraw dowodzi, że utrzymanie kontraktu przy jednoczesnym odrzuceniu wskaźnika referencyjnego stabilizuje sytuację finansową konsumenta bez konieczności natychmiastowego zwrotu całej pożyczonej kwoty.

Przeczytaj również: Kiedy warto udać się do sądu w sprawie zaciągniętego kredytu?

Unieważnienie kontraktu i zasady rozliczeń z bankiem

Drugi wariant rozstrzygnięcia opiera się na stwierdzeniu nieważności całego stosunku prawnego. Sąd podejmuje taką decyzję, gdy uzna, że bez kwestionowanej klauzuli oprocentowania umowa nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym. Parametr odsetkowy stanowi bowiem kluczowy element struktury finansowej zobowiązania. Prawomocne unieważnienie traktuje dokument tak, jakby nigdy nie został podpisany, co rodzi obowiązek zwrotu wzajemnych świadczeń. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie teorią dwóch kondykcji roszczenia obu stron rozpatruje się niezależnie. Bank oddaje wszystkie otrzymane raty kapitałowo-odsetkowe, a także prowizje i opłaty manipulacyjne. Kredytobiorca musi natomiast przekazać instytucji finansowej wyłącznie udostępniony mu wcześniej kapitał.

Przeczytaj również: Prawo bankowe i finansowe - jak adwokaci w Oleśnicy doradzają klientom w sprawach związanych z kredytami i inwestycjami?

Przygotowanie strategii procesowej opiera się na weryfikacji sytuacji ekonomicznej konsumenta. W kancelarii zajmującej się sprawami WIBOR prawnicy oceniają symulacje takich scenariuszy rozliczeniowych na podstawie konkretnych warunków finansowych. Kancelaria Radcowska Michał Sierpiński z Poznania weryfikuje w takich sytuacjach proporcję spłaconych środków do salda początkowego. Przekroczenie przez sumę wpłat kwoty pierwotnego kredytu nakłada na bank obowiązek zwrotu powstałej nadwyżki. Upadek umowy przynosi również istotne skutki dla zabezpieczeń rzeczowych. Prawomocny wyrok unieważniający stanowi bezpośrednią podstawę do wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej nieruchomości. Moment ten oznacza także definitywne ustanie obowiązku odprowadzania kolejnych rat.

Ostateczny kształt relacji między stronami zależy od decyzji wymiaru sprawiedliwości dotyczącej możliwości dalszego funkcjonowania zobowiązania. Wyeliminowanie wadliwych mechanizmów zawsze prowadzi do znaczących modyfikacji w architekturze finansowej kredytu. Prawidłowe zidentyfikowanie klauzul abuzywnych pozwala na uporządkowanie kwestii majątkowych. Niezależnie od przyjętego wariantu orzeczniczego kredytobiorca uwalnia się od ryzyka nieprzewidywalnych wahań rynkowych. Odzyskanie nienależnie pobranych środków stanowi bezpośredni efekt podważenia mechanizmów stosowanych przy tworzeniu harmonogramów spłat.